Kako sad to?
Dok pišem ovo pod ruke mi dolazi knjiga Espena Hamera pod naslovom: “Unutarnji mrak-esej o melanholiji”. Esej se ne bavi feminizmom, ali ima nekih momenata koji su mu privukli pažnju i na tu stranu.
Vrlo zanimljiva ličnost u istoriji pojma melanholije, piše Hamer, je nemačka opatica Hildegard fon Bingen koja je živela od 1098. do 1179. Ona je napisala delo Causae et curae gde se bavila klasičnim učenjem o temperamentima preuzetim od staro-grčkih autora, a tu je dotakla pojam melanholije i uzroka iste s tim što je različito opisala žensku i mušku melanholiju u korist prvog.
Kao i svaka hrišćanka, ona je smatrala da je melanholija u kranjoj liniji posledica pada iz raja, ali pošto je ovo obrazovana hrišćanka, ne zaustavlja se na doslovnom shvatanju mita o Adamu i Evi. Hildegard pretpostavlja da je Adama obuzela melanholija pošto je zagrazio jabuku, i da je to izvor ne samo kasnijih melanholija, nego i mnogih drugih muka. Za Hildegard melanholija je, kao i za većinu drugih srednjovekovnih mislilaca, potpuno izvan domašaja naše slobodne volje. Sve je to ok i već viđeno, ali Espen Hamer primećuje da u njenim spisima postoji jedna druga tema, koju on sam naziva fascinantnom. Opatica Hildegard istražuje odnos ženstvenosti i melanholije. Ona ne samo što vrlo dobro registruje da su žene češće depresivne od muškaraca, nego podvlači jednu bitnu razliku između melanholije kod žena i muškaraca, a koja je kasnije potvrđena u psihoanalizi. “ Muški melanholici, piše Hildegard lakonski, postaju sumnjičavi, ogorčeni, mrzovoljni i jednako nekontrolisani u svom ophođenju prema ženama kao majmuni…oni su pohotni egoisti, i iako sposobni za rad, nisu u stanju da osete pravu ljubav ili da imaju obzira prema drugima”.
Hildegard nema ništa pozitivno da kaže za melanholične muškarce osim možda toga da pošto su u svakom drugom pogledu beskorisni: treba ih upregnuti za težak rad, a kao što svi znamo rad oslobađa!
Ali, žene-melanholici nisu takve, tvrdi Hildegard. One su, po njenom mišljenju, jače, samostalnije i srećnije od svojih muških pandana. Pošto su obično neplodne, nalaze najbolji i najoptimalniji oblik postojanja van zajedničkog života sa muškarcima. “Njima je u suštini muka od muškaraca” –konačno zaključuje Hildegard. Dok bi opatica možda tim ženama preporučila da odu u manastir, moderni komentatori poput Šijesira tu vide ‘rani izraz feminističke svesti” zato što se u tim njenim spisima jasno vidi njena vera u sposobnost žena da se ostvare u celibatu. Dalje piše komentator Šijeser: "Hildegardine žene nisu samo zastrašujuće ikone muške paranoje, već subjektivnosti kojima je potrebna briga i razumevanje, a to je shvatanje koje, anahrono ili ne, čini Hildegardin tekst feminističkim ili proto-feminističkim”.
Ne treba ni pominjati kako je u modernoj književnosti kasnije, postojala jedna specifična misao o ženskoj melanholiji, npr kod Virdžinije Vulf.
Inače, po Frojdu (heteroseksualne) žene sklonije su depresiji od mušakaraca, zato što gubitak izvornog ljubavnog objekta, majke, nije tako lako ponovo naći kao erotski objekt, i zato što se u izvesnim slučajevima identifikuju s majkom.